Katholieke Klokken- en Orgelraad

Advies ten dienste van de parochie


Het bestuur van een parochie hoeft vaak lange tijd achtereen geen vergadering aan het orgel of de klokken te wijden. Op enig moment kan het toch noodzakelijk blijken om groter onderhoud aan het orgel of de klokken te plegen. Het vereist dan specifieke kennis om de noodzaak, de kosten en de eventuele omvang van uit te voeren werkzaamheden juist te kunnen beoordelen. Ook is het voor het parochiebestuur moeilijk om, wanneer daartoe is besloten, de uitvoering van het onderhoud of de restauratie, vakkundig te kunnen controleren.
Om het parochiebestuur toch over de hiervoor benodigde kennis van zaken te laten beschikken, hebben de Nederlandse bisschoppen al in 1945 de Katholieke Klokken- en Orgelraad (KKOR) in het leven geroepen. Een college van orgel- en klokkendeskundigen die met hun vakkennis het parochiebestuur ter zijde staan. Bovendien hebben de gezamelijke bisdommen besloten elk eerste rapport van een van de adviseurs aan een parochie, te betalen. Een parochiebestuur dat beroep doet op een adviseur van de KKOR, verschaft zich zo het benodigde deskundige inzicht om met de juiste achtergrondinformatie een overwogen besluit te kunnen nemen over eventuele onderhouds- of restauratiewerkzaamheden en de kosten die daarmee gemoeid zijn. De adviseurs van de KKOR hebben in de afgelopen 60 jaar bijna alle parochies van de Nederlandse bisdommen van advies gediend.

Kwaliteit van het advies gewaarborgd


Het participeren in de oprichting van een gedegen vakopleiding tot orgeladviseur, de LOTO, is destijds een eerste stap geweest tot het vorm geven aan een grote vakbekwaamheid van de adviseurs. Een nadere uitwerking van de hele procedure is er daarnaast op gericht geweest om tot meer transparantie van de totstandkoming van de adviezen te komen en de mogelijkheid tot controle hierop vorm te geven. Alle adviseurs van de KKOR zijn gecertificeerd en lid van het CvON. De eisen die hieraan worden gesteld kunt u onder de knoppen hiernaast vinden.
Alle contacten die een adviseur gedurende een adviestraject heeft, worden vastgelegd in een intern logboek zodat controle over het tot stand komen van een advies en over het begeleidingstraject, mogelijk is. Daarnaast is er jaarlijks een interne toetsing waar de adviseurs het hele traject van een advies onderling vergelijken waarbij zij met name ingaan op transparantie en de communicatie in een adviestraject. Tot slot is er een vragenlijst die na elke eindkeuring aan het parochiebestuur wordt gezonden. Door middel van deze vragenlijst houdt het bestuur zicht op hoe de adviseur en zijn advies worden ervaren. Deze vragenlijst is ook hiernaast te downloaden


Jaarverslag over 2017 van de Katholieke Klokken en Orgelraad


Bekendheid


Parochies kunnen de KKOR steeds gemakkelijker zelfstandig vinden, meestal via de website. De meeste opdrachten betreffen de begeleiding van groot onderhoud en het overplaatsen van instrumenten. Vooral dat laatste hangt vaak samen met het sluiten van kerkgebouwen waarbij de parochie inzicht wil krijgen in hun instrumentenbestand om een afgewogen en op feiten gebaseerd besluit te kunnen nemen over overplaatsing, verkoop of restauratie van orgel of klokken.


Het orgel op de begroting


Met het omvangrijker worden van parochies, er zijn vaak meer kerkgebouwen binnen één parochie, worden de verschillende taken binnen het parochiebestuur vaak professioneler aangepakt. De penningmeester van de parochie heeft behoefte aan inzicht in de te verwachten kosten, ook die aan het instrumentarium. Om die reden gaan de adviseurs in hun eindrapport vermelden wat de bedragen zijn die op de begroting voor de instandhouding van het betreffende instrument moet worden gereserveerd. Ook breder gaan de adviseurs van de KKOR zich inzetten voor een vaste plek voor het orgel in de parochiële begroting.


Meer aandacht voor de klokken


Het afgelopen jaar waren er duidelijk meer nieuwe vragen over klokken. Vaak over het overplaatsen van klokken, maar ook over gecompliceerde reparaties, luidschema’s en ook hier: Wat te doen met gelui dat achter blijft in een kerkgebouw dat gesloten wordt. Waar het historische klokken betreft is het de wens van de rijksdienst voor cultureel erfgoed om klokken ook bij sluiting hun plaats in het audiolandschap van het dorp of de wijk te laten behouden. Of dat bij gelui van gesloten katholieke kerkgebouwen ook altijd kan, is het komende jaar een punt van aandacht, studie en overleg.


Zorg om verweesde instrumenten


Van de 28 nieuwe locaties die de adviseurs er dit jaar bezochten, ging het in 8 gevallen om beoordeling van instrumenten in te sluiten kerkgebouwen. Een orgel in een gesloten kerkgebouw wordt een ‘verweesd’ instrument genoemd. Vaak gaat het om instrumenten met alleen een gebruikswaarde op die locatie. Toch maakt de KKOR zich ernstig zorg om het groeiende aantal aan bijzondere historische en vaak ook monumentale orgels dat zonder regelmatige bespeling achterblijft in een gesloten, soms zelfs monumentaal, kerkgebouw. Er zijn te weinig geschikte locaties waar dergelijke instrumenten naar overgeplaatst kunnen worden. Ruimte en financiën spelen beide een rol.


Personele bezetting


Na het afscheid pastoor Martien Mesch en secretaris Michel Doll die 15 jaar lang als voorzitter en secretaris beeldbepalend zijn geweest, wordt het bestuur nu gevormd door de heer Zuijdwijk als voorzitter a.i., de heer Van de Molengraft als penningmeester en mgr. Hermans als bestuurslid. In het najaar is afscheid genomen van Jan Boogaarts als oudste adviseur van de KKOR.


Vooruitzicht voor het komende jaar


Wat de kosten kunnen gaan worden van een project, is niet bij het eerste rapport duidelijk, Daarin wordt de situatie waarin het instrument verkeerd en wat de wensen zijn van de parochie samengevat, een vertrekpunt bepaald. Er zijn daarna vaak verschillende wegen die naar het herstel of de overplaatsing van een instrument leiden, met elk hun eigen horizon qua tijd en benodigde investering. Pas als die keuze gemaakt is, is ook duidelijk voor welk bedrag er een machtiging moet worden aangevraagd. Het komende jaar zal dat inzicht onder de aandacht van opdrachtgevers en bisdommen gebracht gaan worden, zodat ook de goedkeuring en controle afgewogen en alleen op feiten gebaseerd plaats kan vinden. Op dit moment wordt er ook gewerkt aan een globale bepaling van de financiële waarde van het instrumentarium binnen elk bisdom. De uitkomst kan een instrument zijn bij het bepalen van toekomstig beleid inzake de instandhouding en de daarmee gepaard gaande kosten.


Voor de komende jaren verwacht de KKOR een verdere toename van gecompliceerde kerksluitingen. De KKOR heeft zich tot doel gesteld om juist de meest waardevolle instrumenten te behouden, ook nu fusies en sluitingen soms monumentale instrumenten van hun taak lijken te ontheffen. De vraag, hoe om te gaan met dit erfgoed kan alleen beantwoord worden wanneer alle parameters die er toe doen , bekend zijn. De parochiebesturen die hierin vaak gevoelige keuzes moeten maken, kunnen ook het komende jaar weer een beroep doen op de deskundigheid en vaardigheden van de adviseurs van de KKOR.